Hoe EVH-teams game-based training gebruiken om coördinatie en instrumentbeheersing te oefenen
Het vangen van virtuele konijnen en vlinders klinkt misschien niet als een serieuze chirurgische training, maar een recente aflevering van het Nederlandse tv-programma Stand van Nederland: Wereld op Scherp toonde deze game-based oefening als onderdeel van een opleiding in het UMC Utrecht. Achter de speelse interface schuilt een serieus doel: het trainen van coördinatie, oriëntatie op het scherm en instrumentbeheersing. Vaardigheden die nodig zijn voor Endoscopic Vessel Harvesting (EVH).
Game-based simulatie helpt EVH-teams deze vaardigheden te ontwikkelen voordat ze de operatiekamer betreden, waardoor clinici in een veilige trainingsomgeving zelfvertrouwen en consistentie in het uitvoeren van de procedure kunnen opbouwen.
Waarom EVH specifieke vaardigheden vereist
EVH is een minimaal invasieve techniek die wordt gebruikt om een ader uit het been en/of de polsslagader (de radialis) te verkrijgen voor coronaire bypassoperaties. In plaats van een lange incisie in het been te maken, wordt het bloedvat endoscopisch verwijderd via een incisie van maximaal 2,5 cm met behulp van een camera en speciale systemen zoals Vasoview van Getinge. Chiara Krebs, OK-assistent met chirurgische vaardigheden, legt uit: “Als je een bloedvat van 30 cm nodig had, maakte je een incisie van 30 cm. Tegenwoordig hebben we slechts twee kleine incisies nodig.”
De klinische voordelen van EVH ten opzichte van de open techniek zijn bekend, waaronder kleinere wonden en minder herstelbelasting voor patiënten. Tegelijkertijd vereist de procedure een zeer specifieke set technische vaardigheden. Gebruikers werken indirect, doordat ze zich concentreren op een monitor in plaats van op hun handen. Bewegingen moeten gecontroleerd en nauwkeurig blijven binnen een beperkte anatomische ruimte. "Je ziet mijn handen werken, maar ik focus me op het scherm. Je moet leren je handen blindelings te gebruiken", zegt Chiara Krebs. Deze coördinatie tussen het hanteren van instrumenten en het kijken op het scherm is een van de redenen waarom EVH moeilijk te leren kan zijn. Herhaaldelijk oefenen tijdens live procedures is vanzelfsprekend beperkt, terwijl de kwaliteit van de bloedvaten sterk afhangt van een zorgvuldige behandeling van het weefsel.
Bewegingen oefenen buiten de OK
Het tv-fragment belichtte een uitdaging die veel ziekenhuizen waar EVH wordt toegepast kennen: hoe kunnen clinici op een veilige manier de coördinatie en instrumentbeheersing ontwikkelen die nodig zijn voor een minimaal invasieve ingreep, voordat ze ingrepen bij patiënten uitvoeren?
GetPlaying, het simulatieplatform dat bij het UMC Utrecht wordt gebruikt, is ontwikkeld om precies dit soort bewegingen te trainen met elementen van gamificatie. Deze aanpak wordt vaak “serious gaming” genoemd – het gebruik van spelgebaseerde omgevingen voor educatieve en professionele vaardigheidsontwikkeling. Oefeningen richten zich op navigatie, hand-oogcoördinatie en bewegingsbeheersing, terwijl men via een visuele interface werkt. Tijdens de training krijgen gebruikers directe feedback over hoe efficiënt ze bewegen.
Een van de oefeningen bestaat uit het volgen en vangen van virtuele konijnen en vlinders met het instrument, terwijl het aantal bewegingen en de totale score worden bijgehouden. “Ik vind het nog steeds ongelooflijk dat je een spel kunt spelen en dat kunt toepassen op een echt menselijk lichaam”, zegt Rianne Rijsdijk, Physician Assistant bij het UMC Utrecht, over de link tussen simulatie en de klinische praktijk.
Het doel is niet snelheid, maar een soepelere en meer beheerste omgang met het instrument. “Het idee is om te oefenen met minder bewegingen en rustigere bewegingen. Dat is beter voor de patiënt, omdat het minder schade veroorzaakt”, legt Rianne Rijsdijk uit. De aanpak stelt clinici ook in staat om bewegingen vele malen te herhalen voordat ze deze in de OK uitvoeren. “In plaats van op patiënten te oefenen, kun je in een veilige omgeving trainen.”
Van simulatie naar klinische routine
Bij het UMC Utrecht maakt EVH nu al tien jaar deel uit van de klinische routine, met meer dan 3.000 uitgevoerde ingrepen. In de loop der tijd is op simulatie gebaseerde training steeds meer geïntegreerd in het leerproces. Tegelijkertijd benadrukken clinici dat simulatie echte chirurgische ervaring niet volledig vervangt. Weefselweerstand en de verantwoordelijkheid die gepaard gaat met het opereren van een patiënt, blijven onderdeel van de daadwerkelijke procedure.
Toch kan het vooraf vertrouwd raken met de instrumentbewegingen de overgang naar de klinische praktijk vergemakkelijken. “Het spel helpt om vertrouwd te raken met de bewegingen van het instrument”, zegt Rianne Rijsdijk.
Met het interactieve platform GetPlaying kunnen clinici buiten de klinische setting herhaaldelijk oefenen met navigatie op het scherm, hand-oogcoördinatie en instrumentbeheersing. Vooral bij minimaal invasieve ingrepen zoals EVH kan deze combinatie van herhaling, feedback en gamificatie, teams helpen om al vroeg in het leerproces vertrouwen en consistentie in de procedure op te bouwen.
Naarmate minimaal invasieve technieken zich blijven ontwikkelen, wordt simulatiegebaseerde training een steeds waardevoller onderdeel van chirurgische educatie. Door herhaling, objectieve feedback en gamificatie te combineren, kunnen EVH-teams al vroeg in de leercurve vertrouwen en consistentie in de procedure opbouwen, nog voordat ze de operatiekamer betreden.